اصطلاحات انبارداری ؛ با مهمترین مفاهیم انبارداری آشنا شوید

مدیریت زنجیره تأمین که معادل آن در زبان انگلیسی Supply Chain Management – SCM است، به فرآیند برنامه‌ریزی، اجرا و کنترل عملیات‌های زنجیره تأمین با هدف بهینه‌سازی کارایی و اثربخشی این زنجیره گفته می‌شود. کلیه فعالیت‌ها و جریانات مرتبط با تولید و تحویل کالاها و خدمات، از تأمین مواد اولیه تا تحویل محصول نهایی به مشتریان در طی این فرآیند انجام می‌شود. در این مقاله ضمن آشنایی با فرآیند مدیریت زنجیره تأمین و انبارداری به تعریف اصطلاحات بسیار رایج انبارداری میپردازیم. با مطالعه مقاله “اصطلاحات انبارداری”، دانش و مهارت‌های خود را در مدیریت انبار بهبود بخشید و عملیات انبارداری خود را بهینه‌سازی کنید.

اجزای اصلی مدیریت زنجیره تأمین

1.برنامه‌ریزی: (planning)

• در هر مجموعه ای به منظور اطمینان از موجودی کافی برای پاسخگویی به نیازهای مشتریان، روند برنامه‌ریزی تقاضا و تأمین منابع انجام می‌گیرد.

2. تأمین (Procurement):

• خرید مواد اولیه و خدمات مورد نیاز برای تولید کالاها باید طی فرآیند انتخاب و مدیریت تأمین‌کنندگان انجام پذیرد.

3. تولید (Manufacturing):

• در طی فرآیندهای تولیدی مختلف، مواد اولیه به محصولات نهایی تبدیل می‌شوند.

4. توزیع (Distribution):

• محصولات نهایی از محل تولید به انبارها سپس به مراکز توزیع و در نهایت به دست مشتریان می‌رسد.

5. لجستیک (Logistics):

• به تمامی عملیاتی که در رابطه با حمل و نقل کالا انجام میگیرد، لجستیک گفته میشود. بنابراین مدیریت حمل و نقل و جابجایی کالاها، شامل برنامه‌ریزی مسیرها، انتخاب وسایل نقلیه و کنترل موجودی در این مرحله انجام می‌شود.

6. مدیریت موجودی (Inventory Management):

• همیشه تعداد قابل قبولی از محصولات باید در انبار هر مجموعه موجود باشد تا از نگهداری مازاد کالاها جلوگیری شود.

7. خدمات پس از فروش (After-Sales Service):

• پس از تحویل محصولات، ارائه خدمات پشتیبانی شامل گارانتی، تعمیر و نگهداری به مشتریان از ضروریات فعالیت هر مجموعه‌ای است.

اهداف مدیریت زنجیره تأمین

• کاهش هزینه‌ها: با بهینه‌سازی فرآیندها و کاهش ضایعات.
• افزایش بهره‌وری: از طریق هماهنگی بهتر بین بخش‌های مختلف زنجیره تأمین.
• بهبود کیفیت: با انتخاب تأمین‌کنندگان معتبر و کنترل دقیق‌تر فرآیندهای تولید.
• افزایش رضایت مشتری: با تحویل به‌موقع و خدمات پس از فروش مؤثر.

اصطلاحات انبارداری به انگلیسی و فارسی

انبارداری یکی از بخش‌های حیاتی مدیریت زنجیره تأمین است که شامل دریافت، نگهداری، مدیریت و تحویل کالاها می‌باشد. در انبارداری، اصطلاحات مختلفی وجود دارد که هر کدام به یک بخش یا فرآیند خاص اشاره دارند. در ادامه این مقاله به بررسی برخی از اصطلاحات کلیدی در انبارداری پرداخته می‌شود:

1. انبار (Warehouse)

• انبار فضایی است که برای نگهداری کالاها و مواد اولیه استفاده می‌شود. اساساً انبارها می‌توانند انواع مختلفی داشته باشند، از انبارهای عمومی گرفته تا انبارهای تخصصی که برای نگهداری از محصولات خاص استفاده می‌شوند.

2. موجودی (Inventory)

• تمام کالاها و مواد اولیه‌ای که در انبار نگهداری می‌شوند، موجودی انبار هستند. مدیریت موجودی یا همان Inventory Management به نظارت و کنترل کالاها و مواد موجود در انبار گفته می‌شود. به لطف این فرآیند همواره مقدار مناسبی از موجودی در دسترس است تا نیازهای مشتریان و تولید برآورده شود، بدون اینکه هزینه‌های نگهداری و انبارگردانی بیش از حد بالا رود.

3. رسید انبار (Receiving)

• به فرآیندی که طی آن کالاها و مواد اولیه از تأمین‌کنندگان دریافت و وارد انبار می‌شوند. این مرحله شامل بررسی کیفیت و کمیت کالاها نیز می‌باشد.

4. چیدمان انبار (Warehouse Layout)

• طراحی و ترتیب دهی مکان‌های مختلف در انبار به منظور بهینه‌سازی فضای موجود و تسهیل در دسترسی به کالاها.

5. جایگاه‌یابی کالاها (Slotting)

• فرآیند تخصیص فضاهای خاص در انبار برای هر نوع کالا به منظور بهبود کارایی دسترسی و حمل و نقل درون انبار.

6. پالِت (Pallet)

• سکویی که کالاها بر روی آن قرار می‌گیرند تا جابجایی و نگهداری آنها در انبار آسان‌تر شود. پالت‌ها معمولاً از چوب، پلاستیک یا فلز ساخته می‌شوند.

7. برچسب‌گذاری (Labeling)

• برچسب گذاری فرآیند الصاق اطلاعات مهمی مانند کد محصول، تاریخ تولید و انقضا به محصولات است. این اطلاعات برای ردیابی و مدیریت موجودی حیاتی هستند.

8. چیدمان (Picking)

• چیدمان پروسه انتخاب و جمع‌آوری کالاها از انبار برای ارسال به مشتری یا برای تولید است. این مرحله یکی از مهم‌ترین مراحل در عملیات انبارداری است.

9. بسته‌بندی (Packaging)

• قبل از اینکه یک محصول برای مشتری ارسال شود باید محصول را از انبار خارج کرده و برای بسته‌بندی آماده کنید. بسته‌بندی شامل مراحل مختلفی از جمله بسته‌بندی ایمن و الصاق برچسب‌های ارسال می‌باشد.
  

  اصطلاحات مهم در انبارداری

همانطور که تا این قسمت از مقاله خواندیم، انبارداری یکی از جنبه‌های حیاتی و کلیدی در مدیریت زنجیره تأمین و لجستیک است که نقش مهمی در ذخیره‌سازی، حفاظت و توزیع کالاها دارد. بنابراین  برای اجرای هرچه صحیح‌تر این فرآیند، آشنایی با اصطلاحات و مفاهیم اساسی انبارداری ضروری است. با اصطلاحاتی مانند Inventory، Barcode، Layout، Supply Chain Management و Warehouse Management System – WMS آشنا شدیم . این اصطلاحات از جمله مفاهیمی هستند که در بهینه‌سازی و ارتقای کارایی انبارداری نقش مهمی دارند. شناخت این اصطلاحات انبارداری می‌تواند به بهبود فرآیند انبارداری، کاهش هزینه‌ها و افزایش دقت و سرعت در عملیات انبار کمک کند. در ادامه، به بررسی اجمالی برخی دیگر از این اصطلاحات و مفاهیم انبارداری پرداخته خواهد شد تا پایه‌ای برای درک عمیق‌تر و بهره‌وری بیشتر در این حوزه فراهم شود.

10. توزیع (Distribution)

• فرآیند ارسال کالاها از انبار به مشتریان یا دیگر مکان‌های مورد نظر فرآیند توزیع نامیده می‌شود. این مرحله نیازمند هماهنگی دقیق و استفاده از روش‌های مختلف حمل و نقل است.

11. سیستم مدیریت انبار (WMS – Warehouse Management System)

• WMS نرم‌افزاری است که به منظور مدیریت و کنترل عملیات‌ مختلف انبار استفاده می‌شود. این سیستم شامل ابزاری برای کننترل موجودی، مدیریت چیدمان و بهینه‌سازی فرآیند انبار است.

12. کنترل موجودی (Inventory Control)

• Inventory Control از دیگر اصطلاحات انبارداری است که به مجموعه‌ای از روش‌ها و فرآیندهایی می‌گوییم که برای نگهداری و مدیریت دقیق موجودی‌ها استفاده می‌شود. هدف این فرآیند کاهش هزینه‌ها و جلوگیری از کمبود یا مازاد موجودی است.

13. انبارگردانی (Stocktaking)

• فرآیند شمارش فیزیکی موجودی‌ به منظور تطابق آنها با سوابق ثبت شده در سیستم‌ مدیریت موجودی انبارگردانی نامیده می‌شود. اساسا اپراتورهای فعال در انبار این وظیفه را به صورت دوره‌ای انجام می‌دهند تا دقت و صحت تعداد موجودی‌ تأیید شود.

14. FIFO (First In, First Out)

• FIFO  یکی از روش‌های مدیریت موجودی است که بر اساس آن کالاهایی که زودتر وارد انبار شده‌اند، باید ابتدا از انبار خارج شوند تا کالاهای جدید جایگزین شوند. این روش به خصوص برای کالاهای فاسد شدنی اهمیت ویژه ای دارد.

15. LIFO (Last In, First Out)

• LIFO روشی دیگر برای مدیریت موجودی است که بر اساس آن کالاهایی که آخرین بار وارد انبار شده‌اند، ابتدا از انبار خارج می‌شوند. این روش نسبت به روشFIFO رواج کمتری دارد.

16. منطقه‌بندی انبار (Zoning)

• تقسیم فضای انبار به مناطق مختلف برای نگهداری انواع مختلف کالاها به منظور افزایش کارایی و سرعت در چیدمان و برداشت کالاها Zoning نامیده می‌شود.

17. بارکد (Barcode)

• یک سیستم رمزنگاری در انبار که از خطوط موازی و اعداد برای نمایش اطلاعات محصول استفاده می‌کند. بارکدها برای شناسایی سریع و دقیق کالاها به کار می‌روند.

18. انبار روباز (Open Warehouse)

• انبارهای روباز انبارهایی هستند که کالاها در فضای باز نگهداری می‌شوند. این نوع انبار برای کالاهایی که نیاز به نگهداری خاصی ندارند، مانند مواد ساختمانی، استفاده می‌شود.

19. انبار سرد (Cold Storage)

• در انبارهایی که کالاهای حساس به دما مانند موادغذایی و دارو نگهداری میشود، اصطلاح Cold Storage ارا زیاد می‌شنویم. این‌ها اننبارهایی هستند که دما در آنها به صورت دقیق کنترل می‌شود.

20. کد شناسایی محصول (SKU – Stock Keeping Unit)

• SKU یک کد منحصر به فرد برای شناسایی و پیگیری هر نوع کالا در انبار است. این کدها به مدیریت دقیق‌تر موجودی‌ها کمک می‌کنند.

اصطلاحات تخصصی انبارداری

تحلیل بر اساس اهمیت محصولات (ABC Analysis): طبقه‌بندی موجودی‌ها بر اساس اهمیت و ارزش آن‌ها. در این روش، کالاها به سه دسته A (با ارزش بالا و حجم کم)، B (با ارزش متوسط) و C (با ارزش کم و حجم زیاد) تقسیم می‌شوند تا مدیریت بهتری بر روی موجودی‌ها صورت گیرد.

موجودی ایمن (Safety Stock): مقداری از موجودی که به‌عنوان ذخیره اضطراری در انبار نگهداری می‌شود به موجودی ایمن معروف است. در صورت وقوع مشکلات غیرمنتظره مانند افزایش ناگهانی تقاضا یا تأخیر در تامین کالا، می‌توان با استفاده از آنها نیازهای مشتریان را برآورده کرد.

نقطه سفارش مجدد Reorder Point (ROP): مرحله‌ای از سطح موجودی که در آن سفارش جدید باید ثبت شود تا از کمبود موجودی جلوگیری شود. این نقطه با در نظر گرفتن زمان تحویل و میزان مصرف روزانه محاسبه می‌شود. البته معادل دیگری که برای این عبارت استفاده می‌شود، حد تجدید سفارش یا Order refresh limit است.

مقدار سفارش بهینه Economic Order Quantity (EOQ): اصولاً مقدار سفارش بهینه میتواند هزینه‌های نگهداری و سفارش‌دهی را به حداقل برساند. این مدل کمک می‌کند تا مقدار قابل قبول و مناسبی از کالا در انبار نگهداری شود.

حمل و نقل مستقیم (Cross Docking): یک سیستم توزیع که در آن کالاها مستقیماً از ورودی انبار به خروجی منتقل می‌شوند و نیازی به ذخیره‌سازی طولانی‌مدت در انبار ندارند. این روش باعث کاهش هزینه‌ها و به حداقل رساندن زمان تحویل می‌شود.

شمارش دوره‌ای (Cycle Counting) : یک روش مستمر برای شمارش موجودی‌ کالاها است که به جای شمارش سالانه یا دوره‌ای، به‌صورت منظم و در بازه‌های زمانی کوتاه‌تر انجام می‌شود تا همیشه تعداد دقیق موجودی انبار را داشته باشیم.

کانبان (Kanban): یک سیستم مدیریت موجودی و تولید به‌موقع (Just-In-Time) است که از کارت‌های بصری برای نشان دادن نیاز به تامین مجدد کالاها استفاده می‌کند. این سیستم به بهینه‌سازی جریان مواد و کاهش موجودی‌های اضافی کمک می‌کند.

سیستم مدیریت انبار Warehouse Management System (WMS): نرم‌افزارهایی که برای مدیریت و بهینه‌سازی عملیات انبارداری استفاده می‌شوند. این سیستم‌ها به افزایش کارایی اپراتورها و دقت در مدیریت انبار کمک می‌کنند.

انتخاب و بسته‌بندی (Pick and Pack): فرآیندی که در آن کالاها از انبار انتخاب (Pick) و سپس بسته‌بندی (Pack) می‌شوند و در نهایت آماده ارسال برای مشتریان هستند. این فرآیند شامل جمع‌آوری اقلام مورد نظر از انبار و بسته‌بندی آن‌ها به‌طور مناسب برای حمل و نقل است.

موقعیت‌یابی (Slotting): فرآیند انتخاب و مشخص کردن بهترین مکان برای هر کالا در انبار بر اساس معیارهایی مانند سرعت مصرف، اندازه و وزن. هدف از این کار بهبود چیدمان انبار و کاهش زمان دسترسی به کالاها است.

جمع‌آوری دسته‌ای (Batch Picking): یکی از روش‌های جمع‌آوری سفارشات مشتریان است که در آن اقلام مشابه برای چندین سفارش به‌طور همزمان از انبار جمع‌آوری می‌شوند. جمع‌آوری دسته‌ای به افزایش کارایی و کاهش زمان مورد نیاز برای جمع‌آوری سفارشات کمک می‌کند.

آشنایی با اصطلاحات کلیدی انبارداری به شما کمک می‌کند تا درک بهتری از فرآیند و عملیات‌ انبارداری داشته باشید و بتوانید بهینه‌سازی و مدیریت بهتری در این زمینه انجام دهید. با تسلط بر اصطلاحات کلیدی انبارداری و به‌کارگیری آن‌ها در عملیات روزانه، می‌توانید کارایی انبار خود را به طور چشمگیری افزایش داده و زمینه‌ای برای موفقیتی بلندمدت در  پروسه مدیریت زنجیره تأمین فراهم کنید. اگر به دنبال بهینه‌سازی فرآیند انبارداری، کاهش هزینه‌ها و ارتقای دقت و سرعت در انبار خود هستید، با خواندن این مقاله و دیگر مطالب انبارداری موجود در وبسایت آکادمی علم و صنعت شیخ بهایی اکنون زمان مناسبی است تا این دانش را به کار گیرید و شاهد تحولی عمیق در عملکرد انبار خود باشید.